NS en FNV houden elkaar in een wurggreep

De onderhandelingen tussen vakbond FNV en de Nederlandse Spoorwegen zijn volledig vastgelopen. De sfeer is verziekt, het vertrouwen is tot onder het nulpunt gedaald en de werknemers dreigen opnieuw het kind van de rekening te worden. Zowel de NS-directie als de vakbond FNV maken grove fouten. Wat begon als een noodzakelijke dialoog over betere arbeidsvoorwaarden is uitgelopen op een verziekte loopgravenoorlog, waarin beide partijen zich lijken te verschansen achter hun eigen gelijk.

 

Als buitenstaander zou je haast denken dat het hier om twee vijandige kampen gaat met diametraal tegenovergestelde belangen. Maar dat is niet zo. Beide partijen zouden normaal gesproken hetzelfde doel moeten dienen: een goed draaiende onderneming met tevreden en gezonde werknemers die met plezier naar hun werk gaan. Maar daar lijkt het in de praktijk allang niet meer op.

 

NS: technocratisch, doof en kil

De NS verdient als werkgever stevige kritiek. Al jaren klinkt dezelfde boodschap: er is geen financiële ruimte. Maar hoe geloofwaardig is dat nog, als de organisatie wél geld heeft voor externe adviesbureaus, exorbitante uitbreiding van het management en communicatieteams die de reputatie proberen te redden met gladgestreken PR!

 

De werkvloer kampt met structurele problemen. Dienstroosters zijn grillig en onvoorspelbaar, de werkdruk is ongezond hoog, en door onderbezetting moeten werknemers steeds vaker inspringen op vrije dagen. Voor machinisten, conducteurs en technici betekent dit een leven in constante stress, met nauwelijks hersteltijd. Tegelijkertijd blijft de top van NS zich verschuilen achter ‘marktontwikkelingen’ en ‘bedrijfseconomische noodzaak’ – technocratische eufemismen die verhullen dat er een fundamenteel gebrek is aan waardering en visie.

 

De houding van NS in de onderhandelingen is niet alleen afstandelijk, maar vaak ronduit arrogant. De voorstellen die op tafel worden gelegd, getuigen van een schrijnend gebrek aan voeling met de werkvloer. Kleine loonsverhogingen, loze beloftes over roostermaatregelen, en nul concrete stappen om het personeelsverloop te stoppen – het zijn doekjes voor het bloeden, geen oplossingen.

 

FNV: stuurloos

Toch kunnen we het falen van deze onderhandelingen niet alleen aan de werkgever toeschrijven. Ook FNV heeft steken laten vallen. FNV laat zich in haar communicatie gelden met ferme taal, maar die retoriek wordt zelden gevolgd door een duidelijke, doordachte strategie. Daarmee loopt FNV het risico zich te vervreemden van een deel van de achterban: werknemers die wel degelijk verandering willen, maar zich afvragen of de bond hen dat ook echt kan leveren.

 

Het lijkt alsof FNV te vaak in de reflex schiet van conflict boven overleg. Ultimatums worden gesteld zonder breed gedragen voorbereiding. Acties worden uitgeroepen, maar onvoldoende uitgelegd. Er lijkt geen helder plan: geen routekaart, geen tussenstappen, geen scenario’s voor de lange termijn. En dat maakt FNV, maar ook de werknemers kwetsbaar, zeker tegenover een organisatie als de NS, die de tijd aan haar zijde heeft en weet hoe ze onderhandelingen kan traineren.

 

Bovendien heeft FNV moeite om zich open te stellen voor kritiek van binnenuit. Werknemers die twijfel uiten over de tactiek, voelen zich soms weggezet als 'zwak' of 'meelopers'. Maar een vakbond die niet luistert naar haar eigen leden, wordt uiteindelijk even technocratisch als de werkgever die zij bestrijdt.

 

De verliezers: de mensen die het spoor draaiende houden

De echte tragedie van deze situatie is niet het politieke spel tussen FNV en NS. Het zijn de duizenden werknemers die elke dag NS overeind houden, vaak onder onmogelijke omstandigheden, die nu klem zitten. Zij werken door, zelfs als hun gezondheid lijdt onder onregelmatigheid en overwerk. Zij maken het verschil voor reizigers, maar voelen zich door niemand echt vertegenwoordigd.

 

Het moreel op de werkvloer is ontzettend laag. Het vertrouwen in de top is verdwenen, maar ook de hoop dat FNV nog iets voor elkaar krijgt, slinkt met de week. Veel werknemers zitten gevangen in cynisme: “Er verandert toch niks.” En dat is gevaarlijk. Want als die gelatenheid de overhand krijgt, is het spoor niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk ontspoord.

 

Wat moet NS DOEN?

Toon leiderschap. Ga in gesprek met je werknemers. Niet op papier, maar live op de werkvloer. Toon bereidheid om echt iets te doen aan de werkdruk, aan het roosterbeleid en aan het carrièreperspectief van werknemers. Begin met luisteren.

 

WAT MOET FNV DOEN?

Herijk je strategie. Formuleer een helder, realistisch plan van eisen. Betrek je leden actief en transparant bij elk besluit. Durf ook toe te geven waar het niet goed gaat en beter moet. Vakbondswerk is niet alleen protesteren, maar ook bouwen, onderhandelen en verantwoordelijkheid nemen. Laat het bondsbeleid niet prevaleren boven het belang van de werknemers.

 

Tot slot

Werknemers die dagelijks miljoenen reizigers veilig van A naar B brengen, hebben recht op een werkgever én een vakbond die hun belangen serieus nemen. Tijd dat werknemers het heft in eigen handen nemen. Werknemers moeten opstaan en hun stem laten horen. Het publiek verdient transparantie in plaats van verdraaide verhalen. Het spoor is van ons allemaal, en de toekomst ervan begint met solidariteit, niet verdeeldheid. Sluit je aan bij LBV. Voor eerlijk werk, échte zeggenschap en een spoor dat weer vooruit kan!